Trzeci SektorRecenzja podręcznika „Profesjonalny menedżer w NGO”

Rafał Załęski, Trzeci Sektor, numer specjalny 2011

Zamysłem autorów podręcznika Profesjonalny menedżer w NGO było przygotowanie publikacji odpowiadającej na potrzeby profesjonalizującej się kadry zarządzającej organizacji obywatelskich, a także likwidowanie prze szkód, które mogą utrudniać jej rozwój przez dostarczenie podstawowej i spójnej informacji o prawie i zasobach ludzkich podmiotów trzeciego sektora. Czy udało się zrealizować to za mierze nie? W znacznej

mierze tak, choć bardziej w zakresie regulacji prawnych niż kapitału ludzkiego organizacji pozarządowych.

Publikacja składa się z dwóch części. W części pierwszej, zatytułowanej Prawo, czytelnik

znajdzie użyteczny przegląd najważniejszych regulacji formalnoprawnych i księgowo-finansowych wyznaczających ramy funkcjonowania organizacji pozarządowych w Polsce. Część druga, za tytułowana Ludzie, przybliża tajniki zarządzania zasobami ludzkimi w podmiotach trzeciego sektora i współpracy z wolontariuszami, zawiera także omówienie zagadnień związanych z motywowaniem pracowników.

Na podkreślenie zasługuje czytelny układ i sposób prezentacji treści oraz jasny język rozdziałów poświęconych prawu – są to bowiem atuty pierwszej części podręcznika. Regulacje prawne zaprezentowano na zasadzie logicznego ciągu od ogółu do szczegółu, co bardzo ułatwi osobom, które dopiero zaczynają zapoznawać się z problematyką trzeciego

sektora w Polsce, przyswojenie podstaw krajowego prawa o organizacjach. Omówienie kwestii prawnych rozpoczyna wyjaśnienie miejsca inicjatyw społecznych w ogólnych zasadach ustroju społecznego zawartych w ustawie zasadniczej. Dalej znajdujemy definicję organizacji pozarządowej z Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

oraz ogólne zasady działania osób prawnych. Dzięki takiemu zestawieniu uzyskujemy szybki wgląd w osadzenie inicjatyw społecznych na szerszym tle jednostek organizacyjnych mających osobowość prawną, zdobywamy także orientację, jakiego typu instytucje są

uprawnione do prowadzenia działalności pożytku publicznego, jakie zaś nie otrzymały takich uprawnień. Zgromadziwszy wiedzę podstawową, konstytucyjną, i bardziej szczegółowe informacje o ramach prawnych działania organizacji pozarządowych, przechodzimy do bardziej szczegółowych zagadnień i możemy zapoznać się z przepisami prawnymi

oraz procedurami związanymi z powoływaniem i działaniem stowarzyszeń, fundacji i spółdzielni socjalnych. Klarownie zestawiony i przystępnie opisany zespół przepisów prawnych dotyczących tworzenia i funkcjonowania podmiotów trzeciego sektora może

z pewnością ułatwić podjęcie decyzji, która z form prawnych najbardziej odpowiada możliwościom i celom inicjatywy społecznej, jaką zamierzamy realizować.

Następnym etapem po wyborze formy działalności może być decyzja o tym, czy powołany przez nas do życia podmiot powinien się ubiegać o uzyskanie statusu organizacji pożytku publicznego. Taką logiką kierowali się autorzy podręcznika, omawiając w tym miejscu publikacji prawa i obowiązki organizacji pożytku publicznego. Należy to uznać za dobry pomysł, gdyż dzięki dotychczasowej lekturze książki zyskaliśmy już sporą wiedzę –od konstytucyjnych podstaw aż po szczegółowe zasady tworzenia i działania instytucji obywatelskich, w tym organizacji pożytku publicznego.

Ponieważ jednak organizacje nie działają w próżni, a po wyborze formy prawnej trzeba zająć się konkretną pracą, autorzy podręcznika po przedstawieniu kompendium wiedzy opisali zagadnienia prawne współpracy instytucji obywatelskich z administracją publiczną, w tym trybów uzyskiwania dotacji i formalnych aspektów zlecania organizacjom realizacji zadań publicznych. Temat pozyskiwaniaœśrodków na działalność jest kontynuowany w następnych rozdziałach, które dotyczą prawnych regulacji źródeł finansowania organizacji pozarządowych, takich jak składki członkowskie, darowizny, mechanizm jednego procenta, zbiórki publiczne, spadki oraz nawiązki sądowe. Naturalną kontynuacją tego wątku, zręcznie zrealizowaną przez auto rów, jest omówienie problematyki odpłatnej i nieodpłatnej działalności pożytku publicznego oraz działalności gospodarczej.

Następny rozdział koncentruje się na możliwościach współpracy organizacji pozarządowych i administracji publicznej w świetle znowelizowanej Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, autorzy opisują w nim bo wiem między innymi regulacje dotyczące uchwał konsultacyjnych, rocznych programów współpracy oraz procedury otwartych konkursów ofert. W ostatnich rozdziałach części pierwszej podręcznika znajdziemy najważniejsze zasady zawierania umów i wyjaśnienie różnic między umową o dzieło a umową-zleceniem, wraz z przykładowymi wzorami umów. Zagadnienia związane z umowami potraktowano praktycznie, ukazując tematykę z uwzględnieniem głównych problemów, jakie mogą napotkać w tym obszarze organizacje pozarządowe.

Przyznam, że po lekturze części prawnej podręcznika z dużym zainteresowaniem zabrałem się za część drugą, zatytułowaną Ludzie. Problematyka zarządzania zasobami ludzkimi w organizacjach pozarządowych, mimo że dotyczy zasobów kluczowych, nie jest jeszcze szeroko opisana w polskiej literaturze przedmiotu. Niestety, część druga Profesjonalnego menedżera w NGO ma znacznie mniejszą objętość niż pierwsza. Znajdziemy tutaj wskazówki do tyczące rekrutacji, wprowadzania nowych pracowników do organizacji, komunikacji wewnętrznej, rozwoju i oceny pracowników, opis formalnoprawnych kwestii związanych ze współpracą z wolontariuszami (szkoda, że zabrakło takiego opisu przy wskazówkach do tyczących stałego personelu organizacji), a także omówienie problemów, jakie może napotkać menedżer przy współpracy z wolontariuszami, między innymi sposoby radzenia sobie w wypadku niedotrzymywania zobowiązań. Publikację zamyka podrozdział poświęcony motywowaniu wolontariuszy i pracowników organizacji pozarządowych, w którym możemy zapoznać się bliżej z zagadnieniami dbałości o zaangażowanie i efektywność zasobów ludzkich organizacji.

Prezentowana publikacja wydaje się więc dziełem nierównym i nieproporcjonalnym, gdyż zdecydowanie pełniejsza, bardziej dopracowana i użyteczna jest część pierwsza Prawo. Z wiedzy zgromadzonej w tej części mogą skorzystać zarówno  początkujący, jak i bardziej zaawansowani liderzy inicjatyw obywatelskich. Pierwsi, pragnąc sformalizować swoją działalność, znajdą tam czytelnie przedstawione podstawy prawa o organizacjach pozarządowych oraz warunki i formalne regulacje dotyczące zakładania i funkcjonowania instytucji społeczeństwa obywatelskiego. Dostęp do takich materiałów zapewnia wprawdzie Internet, ale w rozproszonej formie, w podręczniku jednak dzięki zebraniu w jednym miejscu i podaniu w czytelnej formie stanowią one cenne źródło informacji dla osób dopiero zdobywających wiedzę o formalnych stronach funkcjonowania podmiotów trzeciego sektora. Z kolei bardziej zaawansowanym uczestnikom inicjatyw obywatelskich lektura publikacji umożliwi uzupełnienie i uporządkowanie swojej wiedzy o formalnoprawnych aspektach działania organizacji. Zaletą części prawnej podręcznika jest jasny, zrozumiały język i skupienie na wymiarze praktycznym podejmowanych zagadnień, dzięki czemu zbiór podstawowych aktów prawnych pozwala czytelnikowi poczuć się pewniej i bezboleśnie przyswoić zakres przepisów regulujących działanie organizacji pozarządowych i ich współpracę z administracją. Można przypuszczać, że takie oswojenie prawa i uporządkowanie jego przepisów w praktycznym ujęciu pozwala podjąć bardziej swobodne działania związane z osiąganiem założonych celów.

Część druga podręcznika Ludzie jest próbą przeniesienia praktyk z zakresu zarządzania zasobami ludzkimi zaczerpniętych z sektora biznesowego do środowiska organizacji pozarządowych. Jest to działanie potrzebne i interesujące, dzięki temu uzyskujemy bowiem zarys budowania strategii zarządzania zasobami ludzkimi w organizacji. Autorzy zachowali w tej części podręcznika zrozumiały i jasny przekaz treści, jest jej tutaj jednak zdecydowanie mniej niż w części pierwszej, w związku z tym po lekturze całości pozostaje pewien niedosyt. O ile w rozdziałach poświęconych prawu udało się zarysować podstawy systemu prawnego, w ramach którego działają organizacje, o tyle w drugiej części podręcznika trochę zbyt wycinkowo potraktowano podjęty temat jakim jest zarządzanie personelem pod miotów trzeciego sektora. Zawarte w tej części wskazówki i uwagi dotyczące rekrutacji, wprowadzania nowych pracowników do organizacji, badania satysfakcji czy metod motywowania pracowników i wolontariuszy dają czytelnikowi jedynie wstępny obraz skali problemów z zakresu zarządzania zasobami ludzkimi, przed jakimi staje pozarządowy menedżer. To już sporo, ale trochę szkoda, że autorzy nie zdecydowali się pogłębić tematu w ujęciu problemowym, koncentrując się na specyfice pracy w środowisku trzeciego sektora. Przykładem może być przyjęte na potrzeby publikacji podejście do rekrutacji. Wydaje się połączone z selekcją, tymczasem procesy te warto byłoby potraktować rozdzielnie, na przykład po to, aby uświadomić menedżerom potrzebę i pokazać sposoby przyciągnięcia przez organizację dużej liczby kandydatów do pracy (rekrutacja), żeby do konać racjonalnego wyboru (selekcja) i zmaksymalizować szanse pozyskania możliwie najlepszych pracowników i współpracowników. Podobnie w części poświęconej szkoleniom dla pracowników, która jest raczej zasygnalizowana w publikacji, chciałoby się przeczytać nieco więcej o możliwych i najbardziej wartościowych z punktu widzenia organizacji typach szkoleń oraz metodach identyfikacji potrzeb szkoleniowych, które wcale nie muszą być drogie i znajdują się prawdopodobnie w zasięgu możliwości finansowych wielu podmiotów trzeciego sektora.

Również w rozdziale poświęconym kwestiom oceny pracowników tematowi bardzo aktualnemu w wielu organizacjach warto byłoby przybliżyć na przykład problematykę rodzaju ocen pracowniczych czy kryteriów oceny. Wydaje się, że zagadnienia z tego zakresu przedstawione w publikacji z zachowaniem poradnikowego, praktycznego charakteru mogłyby stanowić jej dopełnienie i dalszy cenny wkład w podnoszenie kompetencji menedżerów organizacji pozarządowych.

Ewaluacja pracowników, jak zauważają autorzy podręcznika, jest bo wiem istotnym elementem rozwoju, pozostaje jednak dla wielu instytucji terra incognita, warto byłoby więc przyjrzeć się bliżej temu zagadnieniu, prezentując szczegółowe przykłady i konkretne techniki.

Na koniec kilka słów o szacie graficznej. Kiedy publikacja trafiła na moje biurko, wiele odwiedzających mnie osób nie mogło powstrzymać odruchu sięgnięcia po nią –  tę książkę po prostu chętnie bierze się do ręki (cenna właściwość, zwłaszcza obecnie, kiedy wydaje się tak dużo publikacji, które rywalizują o uwagę czytelnika). Jest to z pewnością pozytywny sygnał o profesjonalizacji również sfery edytorskiej w organizacjach pozarządowych.

Podsumowując, podręcznik Profesjonalny menedżer w NGO jest wartościową pozycją, napisaną przystępnym i jasnym językiem, przedstawiającą w uporządkowany i czytelny sposób podstawowe kwestie formalnoprawne dotyczące funkcjonowania organizacji oraz sygnalizującą istotne obszary z zakresu zarządzania jej zasobami ludzkimi. Stanowi użyteczny pakiet startowy dla działaczy, którzy pragną rozwijać swoje kompetencje w kwestiach prawnych i menedżerskich. Wartością książki jest również – paradoksalnie – niedosyt, jaki pozostawia część druga, uświadamiając istnienie ogromnej liczby pytań, które wymagają odpowiedzi, w obszarze rozwoju i zarządzania najważniejszym z zasobów organizacji, jakim są ludzie.

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress